Podstawowe pojęcia, którymi będziemy się poslugiwać
Dewiacja społeczna - odchylenie od reguł działania społecznego, postępowanie niezgodne z przyjętymi w spoleczeństwie lub jego części normami lub wartościami.
Zwana jest również społeczną dezorganizacją, oznacza stan zakłócenia równowagi spolecznej, czego przejawem jest osłabienie więzi spolecznych, utrudnienia w realizacji pewnych wartości i potrzeb, zachwianie systemu norm, oraz nieskuteczność kontroli spolecznej.
Źródła dewiacji
W zależności od przyjętej koncepcji, socjolodzy upatrują źródeł dewiacji w odmiennych przyczynach.
- koncepcje biologiczne: według nich źródła dewiacji leżą w cechach wrodzonych dewiantów (nacisk na cechy fizyczne).
- koncepcje psychologiczne: źródła dewiacji leżą w cechach osobowości. W tym ujęciu stany psychiczne są dziedziczne, nie podlegają kontroli jednostki i odpowiadają za niekonwencjonalne zachowania.
- koncepcje funkcjonalistyczne: przestępczość i dewiacja wynikają z napięć strukturalnych. Jeżeli cele jednostki postawione są zbyt wysoko i nie może ona spełnić tych aspiracji za pomocą dostępnych środków, rodzi się zachowanie dewiacyjne.
- koncepcje interakcjonistyczne: dewiacja jest wytworem społeczeństwa. Zachowania dewiacyjne wyuczone są w większości w grupach pierwotnych, na takiej samej zasadzie jak zachowania praworządne. Jest to proces interakcji między dewiantami a niedewiantami.
- koncepcje konfliktowe: dewiacja jest świadomym wyborem, często natury politycznej. Dewiacja dotyczy wszystkich warstw społeczeństwa i należy ją rozumieć w kontekście nierówności i konfliktów pomiędzy interesami różnych grup społecznych.
- teorie kontroli: dewiacja jest wynikiem zachowania równowagi między impulsami, które skłaniają do dokonania czynu przestępczego a mechanizmami kontroli społecznej powstrzymującymi od takich czynów.
